Civilno društvo

Za nastanak, postojanje i aktivnost organizacija civilnog društva neophodan uslov je pravno definisana i zaštićena sloboda udruživanja građana i one predstavljaju nezaobilazan segment participativne demokratije.


Civilno društvo su organizovani građani koji svojim delovanjem i akcijama nastoje da u svoju zajednicu (mesto, grad, opštinu, državu) unesu kvalitatvnu promenu koja je od opšteg zajedničkog interesa za građane i građanke. Organizacije civilnog društva predstavljaju jedan od mehanizama nadzora nad radom institucija a u cilju ostvarenja zajedničkog interesa vlasti i građana - unapređenja društva u svim oblastima.

Rečnik civilnog društva
Upoznajte civilno društvo u Srbiji na portalu OCDoskop

Organizacije civilnog društva su dobrovoljni oblici organizovanja građana koji nastaju privatnim ili pravnim dokumentom (ugovorom o osnivanju), čiji je cilj zaštita interesa određene grupe građana ili društva u celini i koje nisu deo strukture vlasti.

U organizacije civilnog društva spadaju:

Udruženja građana
Fondacije
Zadužbine
Sindikati
Strukovna udruženja
Verske organizacije
Veća nacionalnih manjina
Političke partije
Sportska udruženja
Neformalne grupe

Postojanje snažnog civilnog društva pretpostavlja slobodu udruživanja građana bez nadzora i/ili tutorstva države nad njihovim aktivnostima. Kao polje političkog delovanja u zajednici (državi, opštini, gradu...), civilno društvo predstavlja oblast dobrovoljne i autonomne akcije samoorganizovanih građana ili njihovih registrovanih udruženja, koji kroz svoje aktivnosti nastoje da unesu kvalitativnu promenu u društveni i politički život.

Civilno društvo predstavlja političku snagu koja deluje van institucija sistema ali sa jasnim ciljem da utiče na javne politike i u smeru veće transparentnosti, odgovornosti i otvorenosti sistema prema građanima.

Civilno je društvo vrsta društvene akcije koja zauzima prostor između države, ekonomije i privatne sfere. Složeno značenje i složena upotreba pojma proizlazi iz mnogih uloga organizacija civilnog društva u društvenom životu od kojih su neke od najznačajnijih:

  1. razvijanje kulture građanskog aktivizma i učešća u društvnom i javnim politikama;
  2. vršenje pritiska na institucije u cilju zastupanja interesa različitih grupa;
  3. razvijanje dobročinstva, filantropskih vrednosti i principa kroz aktivnosti udruženja i drugih organizacija civilnog društva u radu sa marginalizovanim društvenim grupama.
Osnovni zakonski akt kojim je u Republici Srbiji definisano osnivanje udruženja građana i drugih organizacija civilnog društva je Zakon o udruženjima ("Službeni glasnik RS", br. 51/2009).

Zakon o udruženjima

Broj registrovanih organizacija, njihova aktivna uloga u procesu izrade javnih politika i uticaj na strukture vlasti direktno su povezane sa stepenom demokratizacije u društvu i nivoom transparentnosti institucija sistema.

Institucija zadužena za vođenje registra udruženja u Republici Srbiji je Agencija za privredne registre.